Waarom?

Waarom actualisering van dit congres dat voorbereid was vòòr de corona tijd?

Aanvankelijk stond dit congres gepland voor het voorjaar 2020. Vanwege de corona-epidemie hebben het Trimbos Instituut en de Guus Schrijvers Academie dit uitgesteld tot 27 oktober 2020. In dat half jaar uitstel traden nieuwe ontwikkelingen in de ggz naar voren vanwege de corona crisis en vanwege ontwikkelingen die ook zonder de uitbraak relevant zijn. Bert van der Hoek, bestuursvoorzitter Trimbos Instituut, heeft al deze ontwikkelingen in een interview met Guus Schrijvers samengevat.

Ontwikkelingen corona crisis

  • Het CBS meldt dat het aantal daklozen in Nederland is verdubbeld naar bijna 40.000. De opvang van hen staat onder druk vanwege de coronacrisis.
  • Beperkt bezoek en sociaal contact tijdens de corona-uitbraak werken herstel in de ggz tegen.
  • Bijna 65 procent van de mensen die al psychische klachten ervaarden vóór de uitbraak van het coronavirus, ziet de klachten toenemen.
  • Forse daling van het aantal verwijzingen naar de ggz. De afname varieert van tussen de 25% oplopend tot zelfs 80%. In de individueel gerichte klinische zorg is een daling in verwijzingen van gemiddeld zo’n 50%.
  • Ggz-aanbieders ontslaan patiënten vervroegd van behandelafdelingen. De nazorg in de thuissituatie is in tijden van corona echter precair, zeggen professionals.
  • Ggz-instellingen bijna allemaal in rode cijfers door coronacrisis

Ontwikkelingen sinds maart 2020 zonder directe relatie met de corona crisis

  • De samenwerking tussen de gemeenten en zorgverzekeraars groeit.
  • Verschillende ggz-aanbieders geven aan dat ze meer patiënten binnenkrijgen met een forensische achtergrond vanwege de Wet Verplichte GGz.
  • De Wet Verplichte ggz is op 1-1-2020 weliswaar in werking getreden en is enige voortgang geboekt maar de wet nog niet volledig geïmplementeerd, aldus de IGJ.
  • Directeuren van GGz instellingen dreigen op te stappen vanwege de Wet Verplichte GGz.
  • Huidige bekostiging staat samenwerking ggz en sociaal domein in de weg.
  • Online-screening halveert wachtlijsten ggz.
  • ZonMw start onderzoeksprogramma ggz, dat aansluit aan bij het Bestuurlijk akkoord ggz.
  • De contractering tussen ggz-aanbieders en zorgverzekeraars gaat te weinig over de inhoud van zorg. Dat blijkt uit de Monitor contractering ggz 2020 die de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) onlangs heeft gepubliceerd.

Nieuwe titel van het congres

Vanwege bovenstaande recente corona- en niet corona-ontwikkelingen heeft de congrescommissie besloten de titel van het congres langer te maken:

Hervorming en ambulantisering van de geestelijke gezondheidszorg

Toevoeging van het woord hervorming betekent dat we niet alleen kijken naar andere locaties voor te verlenen hulp maar ook wenselijke bestuurlijke veranderingen in wetgeving, bestuurlijke inrichting, financiële regelgeving en samenwerking zorgverzekeraars en gemeenten. Ook de Wet Verplichte GGZ krijgt in de nieuwe opzet meer aandacht.

De uitgenodigde sprekers op 27 oktober blijven grotendeels dezelfde als bij het eerder geplande congres. Wij gaan met hen in gesprek met het verzoek de recente ontwikkelingen ook in hun plenaire inleidingen en parallelsessies mee te nemen.

Verkiezingen maart 2020

Op 15 maart 2021 vinden Tweede-Kamerverkiezingen plaats met daarop volgend een regeerakkoord en weer later een Hoofdlijnenakkoord voor de GGz. Wat moet daarin komen te staan voor de periode 2021 – 2025? Deze vraag zullen wij bij de afsluiting van het congres aan de orde stellen.

En wat doen jullie bij een tweede golf van de corona-epidemie?

Het Trimbos Instituut en de Guus Schrijvers Academie ontwikkelen een plan B voor het geval dat congressen en reizen opnieuw verboden worden vanwege een twee golf van het coronavirus. In die situatie organiseren wij in de week van het congres webinars waarin kennisoverdracht en uitwisseling van ervaringen plaats vinden. Wij roepen deelnemers op om nu alvast in te schrijven en pas te betalen vanaf 10 oktober. Maar laten wij hopen dat fysieke ontmoetingen weer gewoon mogelijk zijn op de datum van het congres.

De oorspronkelijke overwegingen om het congres te houden   

Had het congres in het voorjaar 2020 plaatsgevonden, dan hadden wij volstaan met onderstaande tekst. Die geldt nog steeds, maar is uitgebreid met bovenstaande actualisering.

In 2012 sloten VWS en GGz Nederland een akkoord op hoofdlijnen. Daarin staat dat in 2020 het aantal bedden in psychiatrische ziekenhuizen 30% lager moet zijn dan in 2008. Beide partijen maakten geen afspraak over de extra hulp die nodig is buiten het ziekenhuis ten gevolge van die teruggang. Dit afbouwbeleid van intramurale zorg raakte bekend onder de term ambulantisering.

2015 GGz op de schop

In 2015 ging bijna alle ggz buiten de ziekenhuizen op de schop. Jeugdpsychiatrie ging over naar de Wmo evenals delen van beschermd wonen. Praktijkondersteuner GGZ deden hun intree bij huisartsen. GGz Nederland, VWS (en haar beleidsinstanties) en de zorgverzekeraars splitsten de rest van de ambulante ggz op in basis-ggz en gespecialiseerde ggz. Al die nieuwe categorieën kregen eigen betaaltitels, prioriteiten en kwaliteitsindicatoren mee. De Monitor Ambulantisering over dat jaar van het Trimbos Instituut geeft aan dat het regionale speelveld en de regionale aansturing van de zorg als gevolg van de opeenvolgende hervormingen van het zorgstelsel inmiddels zeer complex is geworden., samenwe3king

Gaat het drastisch mis?

Sinds 2015 verschuift de aandacht in politiek en media voor de transities en de ambulantisering van de GGZ naar de vraag of er zaken drastisch mis gaan. Berichtgeving en debatten rond een toename van ‘verwarde personen’ zijn daar een voorbeeld van. Andere voorbeelden betreffen de langer wordende wachttijden en de administratieve belasting van professionals.

De genoemde monitor formuleert een nieuw ambitie voor ambulantisering. Die ambitie is immers niet zozeer te voorkomen dat zaken mis gaan en evenmin dat de bedden met 30% dalen. De ambitie moet zijn: te zorgen dat dingen verbeteren; dat mensen met ernstige psychische aandoeningen meer en betere ondersteuning krijgen bij hun persoonlijke en maatschappelijke herstel en meer in de gelegenheid worden gesteld om een gezond, veilig, sociaal en maatschappelijk leven te leiden.

Vijfde monitor Ambulantisering komt uit

In 2018 verschijnt de meest recente monitor, de vijfde inmiddels. De toonzetting is iets optimistischer dan die uit 2015. De nota toont de volgende bevindingen:

  • Over de periode 2012-2017 is in totaal ruim 20% aan klinische plaatsen afgebouwd.
  • Deze afbouw resulteerde niet in meer budget voor ambulante zorg. Het waren de ‘lichte’ plaatsen die werden afgebouwd, niet de ‘zware’.
  • Op jaarbasis ontvingen in 2017 ruim 1 miljoen ambulante ggz zorg (inclusief POH-ggz).
  • het aantal cliënten in de gespecialiseerde ggz is fors afgenomen.
  • Er is een aanzienlijke regionale variatie in uitgaven aan intramurale ggz. De verschillen nemen toe.

Er bestaan vele regionale initiatieven gericht op betere samenwerking en zorgvernieuwing de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd constateert in 2018 dat de samenwerking tussen huisarts en GGZ verbetering behoeft; dat door gebrek aan sociale voorzieningen in sommige vanwege de coronacrisis. Regio’s de uitstroom naar GGZ in de wijk stagneert; en dat door gebrek aan passende huisvesting en dagbesteding) er sneller sprake is van terugval.

Het panel Psychisch Gezien wijst op een onveranderde achterstand sinds 2012 in kwaliteit van leven en participatie ten opzichte van de algemene bevolking. De ambulantisering sinds 2012 heeft dat niet veranderd.

Inmiddels is het (bijna) 2020 en is de beleidshorizon voor de afbouw van intramurale bedden bereikt. Wellicht is inmiddels het streefpercentage van 30% beddenreductie gehaald. Kortom, het is tijd voor een interprofessioneel congres op 26 maart 2020 om terug te blikken over de periode sinds 2012 en vooruit te blikken op de periode tot 2030. Het draagt de titel: Ambulantisering ggz: wat gaat goed en wat kan beter?  ’s-Morgens gaat het congres over de ontwikkelingen op nationaal niveau. ’s-Middag komt het regionale niveau aan de orde. Tijdens beide dagdelen staan de vragen centraal: Wat gaat goed met de ambulantisering van de ggz en wat kan beter? Aan alle inleiders hebben wij gevraagd om te eindigen met ambities voor de komende tien jaar en niet te blijven hangen in het verleden.

Het programma en de sprekers kunt u hier bekijken. Alle andere informatie over het congres vindt u hier.